Irveta

Sönüş'ten önce Irveta, Büyük Baraj'ın savak kapaklarını perçinliyordu. Perçin dört kişilik ekiple yapılırdı. Isıtıcı perçinleri ocakta kızdırır ve maşayla iskeleden yukarı fırlatırdı, yakalayıcı onları havada teneke bir huniyle yakalardı, tutucu başa karşı bir destek dayardı, perçinci de kuyruğu döverek yassılaştırırdı. Irveta iskeleye on dört yaşında yakalayıcı olarak çıktı ve ona yarım açıklık öteden uçup gelen perçinleri yakaladı. On yıl sonra Baraj'ın en hızlı perçinçisiydi, ekibi de bir dikişi tek nefeste, hep birlikte sayılan “bir, iki, tak” ritmiyle geçirirdi

Pus gelince ekip birer birer griye dönmeye başladı. İlk giden ısıtıcı Yas oldu, ardından yakalayıcı ve tutucu. Paslılar ölülerin demirini yaşayanlara verir, Tobrin de Yas'ın ocağını bir kazana çevirip onun sırtına taktı: artık perçinler omuzlarının arkasında kızıyor ve bir hortumla doğrudan tüfeğe gidiyor. Tüfekteki piston tutucunun, şarjör yakalayıcının işini görüyor. Böylece Irveta tek bir gövdede koca bir ekip oldu ve Baraj'ın duvarlarını tutan Paslı Nöbet'e katıldı. Bulanık sudan betona tırmanan her şeyi bir zamanlar kapakları perçinlediği kadar düzgün perçinliyor. Kazan mermisini de orada buldu: bir gece perçinler bitti, içi boş bir perçine kazandan kaynar su doldurdu, perçin öyle bir buharla patladı ki duvardan üç kişiyi süpürdü

Son gecesini Ölü Türbin'in başında geçirdi, orada bir kapak su sızdırmış, aralıktan griler sürünerek çıkıyordu. Irveta gediğe dikildi ve sabaha kadar perçin çaktı. Dikişi kapattı ama sabah kendini kurmayı unuttu ve kurgusu yarım turda bitti. Nöbet onu gediğin ortasında dizlerinin üstünde, tüfeğine dayanmış hâlde buldu, namluda son perçin hâlâ duruyordu. Parmaklarını tüfekten kimse ayıramadı. Bir hafta sonra Fenerci Selma barajın sırtından geçti. Irveta'nın sırtındaki anahtarı bir tur çevirdi, ışık miğferin altından çıkıp Fener'e geçti. Ölü Türbin'deki dikiş bugün hâlâ tutuyor

Atak ve hızlıdır, her şeyi sayarak yapar: ritimle yürür, tüfeğini ritimle temizler, sustuğunda da parmaklarıyla dipçiğe ritim tutar. Sessizliğe katlanamaz. Hızıyla ve dikişleriyle övünür: kendi gövdesi düzgün sıralarla perçinlenmiştir, tek bir eğri perçin yoktur, başkalarının yamalarına acıyarak bakar. Kaynağa güvenmez: “Kaynak çatlar, perçin tutar.” Tobrin ona ocağı taktığından beri bu yüzden onunla tartışır. Savaşta Marta, bir zamanlar ısıtıcının perçin attığı gibi, ona vinciyle düşman yetiştirir, Brakhin'le de kimin daha hızlı olduğunu, onun pompasının mı yoksa kendi pistonunun mu, tartışıp durur. Skoru o tutar ve her seferinde bir perçin farkla kazanır. Savaşta bazen omzunun üstünden “Yas, kızgın bir tane!” diye bağırır, sanki ısıtıcı hâlâ arkasında duruyormuş gibi. Bir bakıma öyle de: onun ocağı Irveta'nın sırtında